10.10.2014

МОНГОЛЫН УЛСТӨР МОНГОЛЫГ МУУХАЙ ХАРАГДУУЛЖ БАЙНА

“Улс төрд шинэ манлайлагч” төслийн нээлтэнд хэлсэн үг

2014.10.10 Төслийн нээлтийн үйл ажиллагаа – Соёлын Төв Өргөө – Д.Сайнбаяр 

Сайн байцгаана уу 21-р зууны Монгол залуус аа! Юуны өмнө хэн нэгэнд биш, харин та бүгд өөрсөддөө зориулаад алга ташаарай. Яагаад гэвэл өнөөдөр энд цугласан та бүгд бие биедээ баяр хүргэх маш том шалтгаан байгаа гэдэгт би эргэлзэхгүй байна.

Хүн өөрийн амьдралынхаа мөч бүрт СОНГОЛТ хийдэг. Гэхдээ амьдралын турш маш цөөн чухал сонголт, САЛАА ЗАМЫН өмнө ирдэг билээ. Их сургуульд суралцах, мэргэжлээ сонгох, анхны ажил, гэр бүл г.м Гэхдээ энэ чухал сонголтуудыг хийх боломж дандаа давтагдаад байдаггүй.

Одоогоос долоон жилийн өмнө би есөн жил харь нутагт ном сурч, ажил хийж, нэг ёсондоо "бадарчилж" яваад төрж өссөн Монголдоо буцаж ирсэн. 26 настай, АНУ-ын Чикаго хотод програмистаар ажилладаг, үсээ босгож самнасан тийм л нэг энгийн залуу. Эрч хүч дүүрэн. Яг тэр үед би бас л нэг чухал сонголтын өмнө ирсэн. Эх орондоо хийж бүтээж, өөрийгөө бизнесийн салбарт сорих уу, эсвэл Америкт өндөр цалинтай ажлаа хийгээд, тэнд эхэлсэн амьдралаа өрнүүлэх үү гэж. Удаан бодсоны эцэст Монголдоо үлдэж, энэ нэвтрүүлэгт оролцох сонголтыг хийж байсан. Энэ бол тийм амар сонголт байгаагүй ч амьдралдаа хийсэн хамгийн зөв сонголтуудын нэг байсан гэж одоо ч надад бодогддог.

Дэлхийн цалинг Монголдоо уриатай тус нэвтрүүлэгт шигшигдэн оролцсон 15 залуусын ихэнхи нь өнөөдөр Монголын топ групп компаниудад, зарим нь өөр өөрийн сонгосон салбарт манлайлагч болж ажиллаж, дэлхийн цалинг Монголдоо авч байна. Ард түмний өмнө мэдлэг боловсрол, авьяас чадвараа нээлттэйгээр уралдуулж, ӨӨРСДИЙГӨӨ СОРЬЖ, ӨӨРСДИЙГӨӨ НЭЭСЭН нь бидний хувьд хамгийн том шагнал болсон юм. Тэдний хэн нь ч “арын хаалгаар” ажилд орж, “арын хаалгаар” амьдралаа төвхнүүлээгүй ээ.

Өнөөдөр Монголын нийгэмд хүн бүр л бүгдийг шүүмжилдэг болжээ. Энэ нь ч сайн хэрэг. Гэхдээ түнэр харанхуйг зүхэж суухаар ганц ч болтугай лаа асаа гэж нэг ухаантны хэлсэн үг бий. Тун харамсалтай нь болохгүй, бүтэхгүй байна хэмээн шүүмжлэгчдийн тоо түүнийг өөрчлөхийн төлөө үйлдэл хийж буй хүмүүсээсээ олон байна. Шийдлийг олж нээх, хэрэгжүүлэхэд ҮЙЛДЭЛ, ОРОЛЦОО чухал. Тэртусмаа ЗАЛУУСЫН ОРОЛЦОО чухал.

Үүнийг та бүхэн хийж чадна.

УЛСТӨР гэдэг үгээс Монголчууд бид залхжээ. Бүх нийтээрээ улстөрч хүнийг адгийн амьтан гэж боддог болсон байна. Тэр улстөрд орж байгаа гэнэ гээд бие биеэ ад үзэх, сайн муугаар хэлдэг болжээ. Энэ бол өөрөө яагаад залуус улстөрд дуу хоолой, үйлдлээрээ оролцох ёстой вэ гэдгийн маш том шалтгаан болж байна. Яагаад манай нийгэм УЛСТӨР гэдэг үгээс ингэж их цэрвэнэ вэ?

Яагаад гэвэл МОНГОЛЫН УЛСТӨР БОХИР БАЙНА. Яагаад гэвэл МОНГОЛЫН УЛСТӨР ШУДАРГА БУС БАЙНА. МОНГОЛЫН УЛСТӨРЧИД ХУДАЛ АМЛАЛТ ХЭЛЖ БАЙНА. Монголын УЛСТӨР баялаг бүтээгчдэд СААД болж байна. Монголын улстөр нийгмийн сэтгэлгээний түвшнээс хоцорсон байна. МОНГОЛЫН УЛСТӨР МОНГОЛЫГ МУУХАЙ ХАРАГДУУЛЖ БАЙНА.

Монголын ард түмэн ЦОО ШИНЭ ҮЕИЙН, ӨНДӨР ЁС СУРТАХУУНТАЙ, ОРЧИН ҮЕИЙН мэдлэг боловсролтой, ХЭЛСНЭЭ ХИЙДЭГ, ХИЙСНЭЭ ҮРГЭЛЖЛҮҮЛДЭГ, ҮНЭТ ЗҮЙЛДЭЭ ҮНЭНЧ, ШИНЭ МАНЛАЙЛАГЧДЫГ хүсч байна.

Үүнийг та бүхэн хийж чадна.

Тус төсөлд оролцогчдыг сайн муу хэлж, өөлж, үл итгэж, урьдчилан дүгнэж буй хүмүүс олон байгааг нийгмийн сүлжээгээр харлаа. Улстөрд шинэ манлайлагч болохоор зориглон оролцож буй энэ залуусыг битгий ад үз, залуу үеийн хийж бүтээх, ӨӨРЧЛӨЛТ ХИЙХ ХҮСЭЛ ЗОРИГИЙГ бүү МОХОО гэж би тэдэнд хэлмээр байна. Даргын хүүхэд эсвэл заавал олон жил намын ажил хийсэн хүн манлайлагч болдог байх шаардлагагүй. Эрдэм мэдлэг, авьяас чадлаа ард түмнийхээ өмнө шалгуулая, уралдуулая гээд зориглож буй эдгээр 90 залуусыг дэмжтүгэй гэж тэдэнд хэлмээр байна!

Уудам Монголын өнцөг булан бүрээс шигшигдэн шалгарсан та бүхэн бол Монголын шинэ үеийн сэхээтний төлөөлөл, үндэсний эрх ашиг, үнэт зүйлийг эрхэмлэдэг, Монгол улсын нэр төртэй иргэн, дэлхийн энх тайванч, байгаль орчноо хамгаалагч, шударга ёсыг сахигч, өндөр ёс суртахуунтай, Монгол орны хөгжлийн хөтөч болсон ЭХ ОРНЫ САЙН ХҮҮ, ОХИН мөн гэдэгт бид итгэж байна.

Өнөөдөр та бүгдийн дундаас улс орныхоо иргэдэд ҮЙЛЧЛЭХ (public servant), нийгэмд тулгарсан асуудлуудын ШИЙДЛИЙГ ОЛОХ бодлого тодорхойлогчид, Соёлт нийгэм, Шударга ёс, Xүний эрх, Ардчилсан нийгмийн ҮНЭТ ЗҮЙЛИЙН төлөө тэмцэх МАНЛАЙЛАГЧИД төрнө гэдэгт ард түмэн тань итгэн хүлээж байна.

Монголын түүхийн үе бүрт нүдэндээ цогтой залуу манлайлагч нар төрж, ачааны хүндийг үүрч ирсэн. Энэ ачаа хүссэн хүсээгүй бидний үед шилжин ирж буй. Энэ бол ирж яваа цаг. Манай үеийнхэн их өвөг дээдсийн ариун голомтыг бадрааж, хөгжлийн бамбарыг улам өндөрт өргөх болно.

21 зууны Монгол залуучууд үүнийг хийж чадна. Та бүхэн чадна. 

ТА БҮХНИЙГ ЭХ ОРОН ЧИНЬ ДУУДАЖ БАЙНА!

Баярлалаа.

Даваабатын Сайнбаяр
Моннис группын дэд ерөнхийлөгч
Олуулаа клубын ерөнхий зохицуулагч

9.09.2014

Өглөөний уулзалт No.3 - Төслийн менежмент

Маргааш өглөө Хөгжлийн Танхим ТББ-ын залуусын зохион байгуулж буй Төслийн удирдлага сэдэвт миний лекцэнд 100 хүн 10 000 төгрөгийг тус байгууллагын дансанд урьдчилан төлж, өглөө эрт 7 цагт цуглахаар болсныг өнөөдөр мэдээд залуусаараа их бахархлаа. Манай залуус маш эртэч, бас ажил хэрэгч болжээ. Project management ба түүний гол арга барилууд, PDLC-н гол мөчлөгүүд, Resource Plan,  Financial Plan, Quality Plan, Сontract management, Procurement management, Time Management, Cost Management, Quality Management, Change Management, Risk Management, Acceptance Management, Communications Management гэх мэт аливаа төсөлд заавал байх ёстой, орхигдуулшгүй удирдлагын хэлбэр, арга барилуудын ач холбогдлыг дэд бүтцийн төслүүд болон олон улсын төслүүд дээр жишээлж ярихаар төлөвлөлөө. Мөн яагаад манай төрийн буюу төсвийн төслүүд нь төслийн удирдлагын дээр дурдсан наад захын аргачлал, төлөвлөгөөг хэрэгжүүлэхгүй орхигдуулснаас болж амжилтгүй болдог тухай (жишээ нь яагаад Монголд маш муу зам баригддаг буюу "бариулдаг") тухай хувийн ажиглалтуудаас хуваалцана. Сүүлийн хэдэн жил хэд хэдэн томоохон төслүүдийг удирдаж ажилласан. Энэ туршлагаасаа аль болох ойлгомжтойгоор, Монголын өнөөгийн нөхцөл, практикт ойртуулж, анхаарах зүйлсийг онцгойлж ярихаар төлөвлөлөө. Мөн сайн төслийн удирдагчид тавигддаг шаардлага, энэ ажилд хэрхэн бэлдэх тухай зөвлөнө. Жил бүр залуустайгаа туршлагаа хуваалцаж далимд нь та бүхнээсээ бас сурч, асар их эрч хүч авдагтаа баяртай байдаг. Маргааш өглөө 7 цагт Blue Sky Tower-т уулзацгаая.

9.02.2014

The Atlantic: Afghanistan’s Minority Hazara Students Find Peace in Ulaanbaatar

EURASIANET.org By Pearly Jacob | October 28, 2011
Some Hazara, who may be descendents of Genghis Khan's army, are ending up back in their ancestors' homeland

Mongolia - Ulaanbaatar hardly registers as dream destination for study-abroad scholars. But for a handful of Afghan students, all-expenses-paid undergraduate scholarships to study in Mongolia's capital city present a pragmatic alternative to life in war-torn Kabul.



Ulaanbaatar hardly registers as dream destination for study-abroad scholars. But for a handful of Afghan students, all-expenses-paid undergraduate scholarships to study in Mongolia's capital city present a pragmatic alternative to life in war-torn Kabul.

In the bustling canteen of Mongolia International University (MIU), 21-year-old Nasim Sahel, an ethnic Hazara from Afghanistan's Bamiyan Province, admits that before his arrival the only image he had of Mongolia was of people riding horses -- "and of course Genghis Khan." Currently, Sahel and at least 22 other Hazaras study in Mongolia, most of them the recipients of scholarships specifically designed for members of the oft-persecuted minority group back home.

In Afghanistan, Hazaras are believed to be descended from Genghis Khan's marauding forces as they swept through during the Mongol conquests of the 13th century. The name "Hazara" is thought to come from the Persian "hazar," or thousand, a reference to the hordes. Mostly Shi'a Islam believers and Asian in appearance, Hazaras have endured frequent persecution from their Sunni neighbors. The ethnically Pashtun Taliban singled out the group for mass executions and forced deportations, most notably in Mazar-i-Sharif in 1998, and attacks on their settlements in highland towns like Bamiyan, the provincial capital.

In 2009, Davaabat Sainbayar, director of an online, non-profit networking initiative for Mongolians worldwide -- Tsahim Urtuu, or "Electronic Station" -- was producing a local TV series tracking Mongolians around the globe when he visited a Hazara community in Kabul. Eyewitness accounts of discrimination, "just because they were regarded as Mongols," shocked him. Three months later, with Mongolian government support, he announced the Tsahim Urtuu scholarship program. "Our goal was to help these students, who we view as ethnic Mongolians, and see where it leads," he says.

The three students chosen for the first round underwent nine months of preparatory language lessons before enrolling in undergraduate classes at the government-run National University of Mongolia (NUM) in 2009. Despite the crash course, language is still "the biggest challenge," says Zahra Baksh, a second-year business management student. "We often have to translate words from Mongolian into English and if we still don't get it, into Persian."

For most Hazara students, many of whom experienced life as refugees in Iran and Pakistan, their time in Mongolia offers their first taste of prolonged peace and relative stability. Meqdad Salehi, a Tsahim Urtuu scholarship awardee studying international relations at NUM, spent his entire childhood as a displaced person. He was born in Iran to Hazara refugees who had moved there hoping to escape persecution in Afghanistan. Hazaras speak a dialect of Persian. With their Shi'a beliefs, many seek sanctuary in Shi'a Iran, rather than Sunni Pakistan.

Unfortunately for Salehi and many like him, discrimination followed the Hazaras to Iran. "Tajiks and Uzbeks refugees from Afghanistan look more like Iranians. It is more difficult for Hazaras to be accepted because of our Mongolian features," said Salehi. Unable to find easy access to jobs and schooling in Iran, his family moved back to Afghanistan -- just as the Taliban gained control over much of the country in the mid-1990s. Taliban repression forced his family to return to Iran, but they found the environment so unwelcoming that they opted to return to Kabul prior to the 9/11 terrorism tragedy and the subsequent US-led blitz on Afghanistan. "The second time we came back to Afghanistan and then 9/11 happened. We heard Americans would attack so we ran to Pakistan," Salehi said. The family has since returned to Kabul.

For Sahel, the student from Bamiyan, Mongolia is the opportunity he had always hoped for. "At least there is a country that's supporting me, a country that says, 'Yes, you belong to me,' after I've been exiled from Afghanistan and called a slave," he said. An outspoken student, his hair dyed a reddish blonde, Sahel says the individual freedom he enjoys in Mongolia has been the best part of his experience. Yet he still yearns to return to a peaceful Afghanistan. "I like the idea of being descended from Mongolians, but I belong to Afghanistan."

For Hazara students in Ulaanbaatar, thoughts of home are sobering reminders of the uncertainty that loved ones continue to grapple with. "Each time I hear news of gunfire or bomb blasts in Kabul, I have to fight the urge to panic and think the worst," says Meqdad Salehi.

When asked to describe the situation at home, Zahra Bakhsh, the business management student, mulled the question for a minute. "Afghanistan is like..." she said before pausing. "I don't know how you say it in English ..." After a quick Google search she finds a satisfactory way to express her sentiments: "Afghanistan is like a spell no one can break."

This article also appears at EurasiaNet.org, an Atlantic partner site.

Source: 

http://www.theatlantic.com/international/archive/2011/11/how-afghan-minority-students-found-peace-in-far-away-mongolia/247708/

http://www.eurasianet.org/node/64351

2.11.2014

Цахим Өртөө Сүлжээний 1 жилийн ойн тухай мэдээ (хувийн архиваас)

Ээжийнхээ гэрээс хэдэн ном авах зуур 14 жилийн өмнө ахын минь архивлаж хадгалсан нэг сонины хайчилбарыг олж ихэд олзуурхав. Энэ нь 2000.06.06-ны өдөр "Өдрийн Cонин"-ы 134-р дугаарт Цахим Өртөө Сүлжээний 1 жилийн ойн тухай бичсэн мэдээний хайчилбар аж. Тус мэдээ сонинд хэвлэгдсэнийг дуулаад Ламжав багш нэг их сонин болгож Цахим Өртөө Сүлжээний форумд бичиж, би тэр далимд сүлжээний зохицуулагч Д.Цэрэнбат ахад тоогдож билээ. Бараг анх шахуу сонинд мэдээ бичиж хэвлүүлээд би гэж хүн мөн ч их баярлаж байсан даа (Үүнээс өмнө Датакомын Монголиа Онлайн буюу www.mol.mn -д нэг мэдээ хэвлүүлж байсан санагдана). Сониноос энд дурдагдаж буй зуданд зориулсан хандивын ажлыг манай Байка манлайлан зохион байгуулж байсан. Ямартаа ч тэр үед Цахим Өртөө Сүлжээ маань 18 орноос 200 гаран гишүүдтэй байжээ. Хожим энэ тоо хэдэн мянга хүрсэн билээ. Тухайн үед 7 хоног бүр хэдэн хүн, аль орноос төлөөлж нэмэгдсэнийг Д.Цэрэнбат ах сүлжээнд бичиж бүгдэд мэдээлдэг байсан. Сонин сонин дурсамжууд бодогдоод сайхан байна. Энэ мэдээг бичих үед миний бие 18 настай байсан. Энэ жил буюу 2014.05.31-нд Цахим Өртөө Сүлжээ 15 жилийн ойгоо тэмдэглэнэ. Цаг хугацаа гэж тун ч хурдан өнгөрдөг эд юм даа.

9.06.2013

Азийн зуунд тавтай морил

Залхуурахаараа гэрийн хажуугийн ази зоогойноос carry-out захиалдаг билээ. Тогооч нь миний захиалдаг curry-ны сүмсийг хэнээс ч илүү сайн тааруулж хийдэг хятад тогооч. Хэд хоногийн өмнө ортол ууттай хоолон дээр минь бурам нэмжээ. Юу билээ гээд гайхан хартал 60 жилийн ойд зориулсан хүлээн авалтынхаа ширээг бурмаар чимсэн гээд даруухнаар инээмсэглэлээ. Хариад зурагт асаатал BBC-гээр БНХАУ байгуулагдсаны 60 жилийн ойд зориулсан сүр дуулиантай жагсаалыг харуулж байна. 1949 оны 10 сарын 1-нд албан ёсоор БНХАУ хэмээн тунхаглагдаж, дэлхийн 5 хүн тутмын 1-ийг дээвэртээ багтаасан энэ их гүрний нэн шинэ түүхийг Мао Зэдун, Дэн Сяопиний үе гэж 2 л хуваадаг байсан бол одоо 3 дахь үе нь яах аргагүй иржээ. Таван жилийн өмнө Fortune сэтгүүлд алдарт Jeffrey D. Sachs гуай Welcome to the Asian Century гэж маш сонирхолтой нийтлэл бичсэнийг тухайн үед Америкийн Монголчуудын Замдаан сэтгүүлд орчуулан хэвлүүлж билээ. Хожим монголын хэд хэдэн сонин, сэтгүүлд олон дахин хэвлэгдсэнийг (гүүглдэж үзтэл бас олон вэб блогуудад тавьсан бна) бодоход цаг хугацааны хувьд ач холбогдлоо алдаагүй онцгой сэдэв гэлтэй.

Ш.Баатар ах энэ сэдэвтэй холбогдуулж Хятад улc байгуулагдсаны 60 жилийн ойн эргэн тойронд төрсөн бодол гэж сонирхолтой нийтлэл бичсэн байна лээ. Орж сонирхоорой. Өнгөрсөн хугацаанд монголчууд бидний "урилгаар" маш олон хятадууд хууль бусаар ажиллаж байгааг бид сайн мэднэ. Хятадуудад хандах монголчуудын "хандлага" өөрчлөгдөхөөс бид байнга сэргийлж төрийн хар хайрцагны бодлого улам чанд, амьдралд илүү сайн хэрэгжиж байх хэрэгтэй. Гол нь "хандлага" өөрчлөгдөөд байна. Их эзэн хаан маань "Өмнө зүгт Тангуд улс мөхөөгүй гэдгийг өглөө бүр надад сануулж бай" гэдэг үгийг зүгээр ч нэг хэлээгүй байх аа. Мянга мянган жил хоорондоо дайсагналцаж ирсэн Хятад, Монгол хоёр! Сансраас дэлхий дээр харагддаг цорын ганц бүтээн байгуулалт болох хэдэн мянган бээр үргэлжлэх Цагаан хэрмийг хятадууд биднээс айж босгосон гэж бодохоор л хоёр орны харилцаа ямар байсан нь ойлгомжтой. Гэхдээ Ричард Никсоны амыг Баабар гүүш мөн сайн барьсан байдаг даа!

Нийтлэлийг зав гаргаж уншаарай, уг нь яг Fortune сэтгүүл дээр байдаг нийтлэлийн хажууд байдаг зураг нь бол аймаар. Ямартаа ч энэ зуун Азийн, тэртусмаа Хятадын зуун болно гэсэн Жэффри Сакс гуайн үг үнэний ортой болох нь өдөр өнгөрөх тусам нотлогдсоор байна. Хятад тогооч нар хоол хийхдээ гаргууд, одоо хоол хийх байтугай дэлхийн хамгийн шилдэг машин, компьютер, сансрын пуужинг хийгээд эхэллээ... Гэхдээ хамгийн том хил хязгаараар нийлсэн хойд хөршийн нь хувьд
өндөр хурдтай эдийн засгийн өсөлтөөс бид юуг нь зулгааж авч үлдэх вэ? Мөн юунаас нь болгоомжлох вэ? Зүгээр л нэг импортлогч нь байсаар байх уу?
-------------

Азийн зуунд тавтай морил

Хятад улс, магадгүй Энэтхэг улс 2050 он гэхэд АНУ-ын улсын эдийн засгийг гүйцэж түрүүлнэ.

Жэффри Д. Сакс - Колумбын Их Сургууль

АНУ түншдээ ч, дайсандаа ч дэлхийн хамгийн хүчирхэг орон. Францууд АНУ-ыг хэт хүчирхэг орон гэж ярьдаг. Неоконсервативчууд Америкийг шинэ цагийн Ром ч гэдэг. Гэтэл аль аль нь АНУ-ын ноёрхол, удаан хугацаагаар тэргүүлэх чадварыг хэтрүүлж хэлсэн хэрэг юм. Америкийн хүч чадал технoлoгийн өндөр хөгжилд тулгуурладаг боловч энэ нь дэлхийн аль ч улс оронд мөн адил хөгжсөөр л байгаа салбар. Хятад, Энэтхэгийн эдийн засаг АНУ-ынхаас харьцангуй жижиг ч цар хэмжээгээрээ энэ зууны хагас гэхэд Хятад Америкаас түрүүлж, Энэтхэг Америктaй тэнцэж ирж тун магадгүй байна. Дэлхийн эдийн засгийн төвлөрөх хүч Азид шилжих үед АНУ-ын эдийн засгийн давамгайлал буурах нь эргэлзээгүй үнэн юм.

Худалдан авах чадвараар харьцуулж үзвэл одоогоор АНУ-ын эдийн засаг 10.7 триллион ам. доллараар Хятадаас (6.3 триллион ам. доллар) бараг хоёр дахин, Энэтхэгээс (3.6 триллион ам. доллар) гурав дахин хүчтэй байна. Нэг хүнд ногдох орлогоороо (per capita income) АНУ Хятадаас 8 дахин, Энэтхэгээс 11 дахин их байгаа нь Азийн энэ хоёр улсын хэт олон хүн амын тооноос тодорхой хэмжээгээр хамаарч байгаа хэрэг. Хятад, Энэтхэгийн нэг хүнд оногдох орлогын хэмжээ АНУ-ынхаас илүү хурдан өсөх хандлагатай байгаа нь амьжиргааны түвшингийн зөрүүг багасгаж, улмаар энэ хоёр улс АНУ-ын эдийн засгийг гүйцэж түрүүлэх бололцоог нээж байна.

Хятад, Энэтхэг мэтийн ядуу эдийн засагтай орнууд улс төр, эдийн засгаа сайн удирдан жолоодож чадвал бусад баян улс орнуудаас илүү хурдан хөгжих хандлагатай байдаг. Ядуу орнуудын хөгжлийн хоцронгуй байдал нь эргээд тэргүүлэх эдийн засагтай орнуудаас know-how (ямарваа зүйлийг хийж бүтээх мэдлэг туршлага. Орч.) импортлох давуу талыг бий болгодог. Энэ нь капиталын импорт, ар араасаа цувсан гадаадын хөрөнгө оруулалт, эрдэмтэд, инжинeрүүдийн мэргэжил дээшлүүлэлт, сургалтаар бий болдог. Дэлхийн 2-р дайны дараах технологийн хөгжил нь Баруун Европ, АНУ хоёрын орлогын зөрүүг багасгаж, арай ядуу өмнөд Европыг (Грeк, Итали, Португали, Испани улсууд) эдийн засгийн орлогоор нь Хойд Европын баян хөршүүдтэй нь ойртуулж өгч байсан.

Хэрэв хоцрогдож буй орон нь улс төрийн хувьд тогтворгүй, эдийн засгийн буруу удирдлаганд байвал технологийн хөгжилд их саадтай. Энэ бол коммунизмд нэрвэгдсэн Зүүн Европын гол бэрхшээл байлаа. Yүнтэй адил Хятад, Энэтхэг хоёр Дэлхийн 2-р дайны дараах эхний хэдэн арван жилүүдэд Маогийн коммунизм, Нeругийн социализмаас болж эдийн засгаар хурдацтай хөгжих бололцоогоо алдсан. Харин энэ хоёр орны эдийн засгийн хурдацтай хөгжлийн гол түлхүүр нь Хятадад Дэн Сиаопиний 1978 оны эхээр хэрэгжүүлсэн эдийн засгийн либeралчлал, Энэтхэгт Сангийн яамны сайд Мамохан Сингхийн 1991 оноос явуулсан лицeнзний дүрэмд (license raj) хийсэн рeфoрмooс эхтэй билээ.

Одоо энэ хоёр орны эдийн засаг маш сайжирч байна. Хятадын үндэсний нийт бүтээгдэхүүний (YНБ) дүн 1970-аад оны сүүлчээс хойш жил тутам 10%-аар, Энэтхэг улсынх 1991 оноос хойш жил тутам 6%-аар өссөн байхад АНУ-ын жил тутмын эдийн засгийн өсөлт ойролцоогоор 3.5%-тай байна. Гэхдээ Хятад, Энэтхэгийн эдийн засгийн өсөлтийн хурдац АНУ-ын орлогын түвшинтэй ойртох тутам буурах юм. Энэ хоёр орон АНУ болон бусад баян орнуудтай технологийн хөгжлийн түвшингээр ойртох тутам технологийн know how-ийг импортлох боломж нь багасна. Эдийн засгийн өсөлтийн удаашрал нь алгуур боловч энэ хоёр орон болон бусад адил нөхцөлтэй улс орнуудын эдийн засаг дараагийн олон арван он жилүүдэд АНУ-ын эдийн засгийн өсөлтөөс илүү хурдацтайгаар өснө.

Экoнoметриксийн нотолгоогоор бол Хятад, АНУ-ын орлогын зөрүү 50%-aaр багасах үед Хятадын эдийн засгийн өсөлтийн давуу байдал нь жил тутамд 1.4%-аар буурна гэж гарч байна. Хятад улсын нэг хүнд ногдох орлого одоогоор АНУ-ын нэг хүнд ногдох орлогын 13%-тай тэнцэх бөгөөд, Хятадын нэг хүнд ногдох үндэсний нийт бүтээгдэхүүний (YНБ) өсөлт АНУ-ынхаас ойролцоогоор 4.6%-аар илүү хурдтай өсч байна. Харин Хятадын нэг хүнд ногдох орлого АНУ-ын нэг хүнд ногдох орлогын 26%-тай тэнцэх үед, жил тутмын эдийн засгийн өсөлтийн давуу тал 3.2% хүртэл буурна. Мөн цаашдаа ч Хятадын нэг хүнд ногдох орлого АНУ-ын 50%-тай тэнцэж ирэх үед Хятадын жил тутмын эдийн засгийн өсөлтийн давуу тал 1.8% байх төлөвтэй.

Дээрх тоо баримтад түшиглэн урьдчилан тооцоолвол 2050 он гэхэд Хятад улс АНУ-ын нэг хүнд ногдох орлогын хэмжээнд хүрч, 1.4 тэрбум хүн ам нь АНУ-ын тухайн цаг үед хүрэх 400 сая хүн амаас 3.4 дахин их болж таарч байна. Тэр цагт Хятадын YНБ АНУ-ынхаас 75%-иар их байх болно. Мөн дурьдсан тооцоогоор Энэтхэгийн нэг хүнд ногдох орлогын өсөлт АНУ-ынхаас 4%-аар илүү гэж үзвэл, 2050 он гэхэд АНУ-ын нэг хүнд ногдох орлогын түвшингийн 25%-аас бага зэрэг давж, бараг дөрөв дахин их хүн амтай энэ орны эдийн засгийн хэмжээ АНУ-ынхтай тэнцэж ирэх юм.

Мэдээж дайн дажин, халдварт өвчин, улс төрийн тогтворгүй байдал болон эдийн засгийн буруу бодлого, эсвэл хүн амын өсөлтийн өөрчлөлт энэхүү таамаглалыг маань зөрчиж болохыг үгүйсгэхгүй. Гэвч АНУ-ын дэлхийд эзлэх эдийн засгийн байр суурь, эрх нөлөө буурч, Хятад улс, мөн магадгүй Энэтхэг улсад байр сууриа алдах чиг хандлага хүчтэй илэрч байна. Хятад, Энэтхэг болон бусад Азийн хурдтай хөгжиж буй эдийн засагтай орнууд технологийн хөгжлөөр гүйцэж түрүүлэхийн тулд R&D-д (Research and Development - Судалгаа шинжилгээ ба Yйлдвэрлэл. Орч.) үндэсний эдийн засгийнхаа нэлээд хувийг зарцуулж байгаа тодорхой баримтан дээр тулгуурлаж энэ таамаглалыг дэвшүүлж байна.

Мөн түүнчлэн АНУ нь зөвхөн Хятад, Энэтхэг улсаас гадна, өмнөд Ази, Зүүн өмнөд Ази, Зүүн Хойд Азийг холбосон Азийн нэгдмэл эдийн засагтай нүүр тулж байна. Азийн олон орон худалдаа, санхүү, технологийн төвлөрсөн хангамжийг бий болгохын тулд өнгөрсөн үед хийсэн стратегийн алдаагаа нөхөхийг хичээж байна. Одоогийн чиг хандлага, барагцаалсан тооцоогоор бол дэлхийн хүн амын 60%-ийг эзэлсэн хүн амтай Азийн энэ нэгдмэл эдийн засаг дэлхийн YНБ-ний тал хувийг эзлэх төлөвтэй. (Одоогоор дэлхийн YНБ-ний гуравны нэгийг эзэлдэг) Гэтэл АНУ-ын дэлхийд эзлэх хүн амын тоо 5% хэвээр үлдэж, худалдан авах чадвараар дэлхийн YНБ-ний тавны нэгээс илүү хувийг эзэлдэг эдийн засаг нь 2050 он гэхэд түүнээс хоёр дахин бага хувь эзлэх төлөвтэй байна.

Эдийн засгийн үүднээс авч үзвэл АНУ нь Дэлхийн 2-р дайны дараах Баруун Еврoпын эдийн засгийн нөхөн сэргэлтээс ашиг олсны нэгэн адил энэхүү үйл явцаас ашиг олох магадлалтай. АНУ-ын хэрэглэгчидэд Азид үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний гайхалтай өргөн сонголт, хямд өртөг үр өгөөжөө өгнө. Азиас түгэх шинжлэх ухаан, технoлoгийн дэвшилийн хурдацаас дэлхий нийтээрээ л ашиг хүртэх юм. Сүүлийн жилүүдэд гарсан нэг сонирхолтой жишээ дурдья. Хятадын эрдэмтэд уламжлалт анагаах ухааны аргаар Африк, Зүүн өмнөд Азийн сая сая хүний амийг аврах хумхаа өвчний эсрэг эмийг ургамалаас гаргаж авч чаджээ. Хэрвээ АНУ-д эс нөхөн төлжүүлэх болон бусад биотехнoлoгийн судалгааны хөгжилд шашин, үзэл сурталын байр суурь саад болвол Азийн чаргуу эрдэмтэд энэ салбарт маш түргэн хугацаанд тэргүүлж дөнгөх юм.

Улс төрийн байр сууринаас авч үзвэл шинэ цагийн Ром гэгдэгч АНУ-ын биеэ тоосон тэр дүр төрх замхарч үгүй болно. Энэ намар Ерөнхийлөгч Буш Ази-Номхон Далайн орнуудын эдийн засгийн чуулга уулзалтанд оролцохоор Азид айлчлахад, олон улсын тавцанд АНУ-ын байр суурь алдагдаж байгааг бид хальт мэдэрсэн билээ. АНУ Хятадын валютын ханшны бодлогыг шүүмжлэх гээд Азиас хамтрах түнш эрсэн боловч Азийн бусад улс орнууд бүгд Хятадын талд байсан тул амжилт олоогүй. Азийн хөрш орнууд Хятад улсыг тэдгээр улс орнуудын хөгжлийн гол хөдөлгүүр нь гэж сайн ойлгосон тул Хятадын эдийн засгийн дипломат бодлого АНУ-ыг ийнхүү маданд оруулжээ.

Азийн хөгжиж буй орнууд хөгжил цэцэглэлтийнхээ төлөөх замд бүдэрч ч болохыг үгүйсгэхгүй бөгөөд AНУ-ын зарим шинжээчид Азийн энэ давшингуй хөгжил ямар нэгэн байдлаар тогооноосоо халихгүй байх гэж горьддог билээ. Хэдий тийм ч бид бүгдээрээ нэг завин дээр яваа тул ямарваа нэгэн Азийн хямрал болвол тэр нь бүхэл бүтэн дэлхийг хамарч, АНУ-ыг ч гэсэн хүнд байдалд оруулж дөнгөх юм. Энэ зууны дунд үед 400 сая хүрэх Америкийн хүн ам Азийн таван тэрбум хүн амыг залбиралдаа багтааж ч дийлэхгүй. Азийн эдийн засгийн амжилтыг энэ хэвээр үргэлжилнэ гэж бодвол, 21 дүгээр зуун урьд өмнө байгаагүй их хөгжил дэвшил, шинжлэх ухааны хөгжлийн зуун болох бөгөөд харин АНУ энэ удаа дэлхийн дийлдэшгүй, тэргүүлэх гүрэн бус харин дэлхийн тэргүүлэгч эдийн засагтай гүрнүүдийн нэг болж сурах тийм эрин ирж байна.

Жэффри Д. Сакс бол Колумбын Их Сургуулийн Earth Institute-ийн захирал, Тогтвортой хөгжлийн Куэтэлэт Профeссoр юм.

Source: FORTUNE magazine Vol.149, No. 1 January 12, 2004
Welcome To The Asian Century: By 2050, China and maybe India will overtake the U.S. economy in size
By Jeffrey D. Sachs


Хөрвүүлсэн Д. Сайнбаяр (Чикаго)
Замдаан сэтгүүл 2004 он

6.20.2013

Вашингтон, Сан Франциксо, Лондон, Сөүлийн Монголчууд үзэл бодлоо илэрхийлж байна

Вашингтон, Сан Франциксо, Лондон, Сөүлийн Монголчууд үзэл бодлоо илэрхийлж байна - Бид Сонгох Эрхтэй 2013.06.17


6.17.2013

2013 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үеэр Гадаадад суугаа сонгогчдын дунд хийсэн EXIT POLL судалгааны дүн зарлагдлаа


Бид Сонгох Эрхтэй клуб 2013 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд САНАЛАА ӨГСӨН гадаадад суугаа сонгогчдын дунд хийсэн EXIT POLL cудалгааны дүнг Улаанбаатарын цагаар 2013.06.17-ны өдрийн 14.00 цагт өөрийн фэйсбүүк хуудсаар дамжуулж цахим орчинд танилцуулж байгаадаа таатай байна.

Энэхүү судалгааны нэгдсэн дүнг гадаадад суугаа Монголчуудын хамгийн ихээр төвлөрсөн Вашингтон, Сан-Франциско, Лондон, Сөүл хотуудад сонгууль өгөхөөр бүртгүүлсэн нийт 2724 сонгогчоос random sampling aргачлалаар түүвэрлэсэн 273 сонгогчийн санал асуулгaд үндэслэв.

Судалгааг дээр дурдсан дөрвөн хотод 06 сарын 14, 15, 16 -ны өдрүүдэд тодорхой цагийн интервалд, тодорхой давтамжаар явуулсан бa нас хүйсний тэнцвэрт байдлыг хангаж, гадны аливаа нөлөөллөөс ангид байлгахыг тэргүүн зорилгоо болгосон.

Бидний танилцуулж буй EXIT POLL судалгаа нь 2013.06.26-ны өдөр оролцох МУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн үр дүн, түүний чиг хандлагын талаар ямарваа нэгэн таамаглал дэвшүүлэхийг зориогүй, харин зөвхөн бидний сонгосон зорилтот бүлэг буюу Вашингтон, Сан-Франциско, Лондон, Сөүл хотуудад амьдарч буй сонгогч иргэд болон гадаадад суугаа Монгол улсын иргэдийн сонгуулийн идэвхи, хандлагыг үнэн зөвөөр тандах зорилготой болохыг албан ёсоор мэдэгдэж байна. Нэг ёсондоо энэхүү судалгааны дүнг МУ-ын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн дүнг СЕХ-ноос албан ёсоор зарласны дараа, зөвхөн гадаадад байгаа сонгогчдын саналын албан ёсны дүнтэй харьцуулж, судалгааны бодит чанарыг дүгнэж үзэх нь нь зүйд нийцэх юм.

Тус судалгааг АНУ-ын Вашингтон хот дахь Монгол соёлын төвийн тэргүүн Др. М.Саруул-Эрдэнэ, Сан-Франциско хот дахь Америкийн Монголчуудын Замдаан сэтгүүлийн эрхлэгч, АНУ-ын Бэй Ариа Монголчуудын холбооны үүсгэн байгуулагч гишүүн Д.Цэрэндорж, Их Британий Лондон хотноо Вестминистрийн их сургуулийн олон улсын харилцаа, улс төрийн ШУ-ны магистрант У.Ганзориг, Сөүлд Солонгосын Чонбүкийн их сургуулийн докторант Д.Пүрэвсүрэн нар зохион байгууллаа. Бид Сонгох Эрхтэй клубын төлөөлөгчид нь тус хотуудад байрлах ЭСЯ, консулын газарт ойролцоо гудамжинд буюу ТУХАЙН УЛСЫН НУТАГ ДЭВСГЭРТ уг судалгааг хийж гүйцэтгэсэн болно.

Нөгөөтэйгүүр бид гадаадын 34 оронд байрлах 39 дипломат төлөөлөгчийн газар гадаадад суугаа сонгогчдоос санал авч дууссаны дараа энэхүү судалгааны дүнг зарлаж байгаагаараа онцлог.

Бид Сонгох Эрхтэй клубынхэн Вашингтон, Сан-Франциско, Лондон, Сөүл зэрэг 4 хотод нийт саналаа өгсөн 711 иргэдийн 273 хүнээс судалгаа авахад:

• AH - аас нэр дэвшигч Ц.Элбэгдоржид 195 сонгогч (71.43%)
• МАН - аас нэр дэвшигч Б.Бат-Эрдэнэд 69 сонгогч (25.27%)
• МАXН - аас нэр дэвшигч Н.Удвалд 9 сонгогч (3.30%) тус тус саналаа өгснөө илэрхийлжээ.

Бид энэхүү судалгааг явуулахдаа Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Сонгуулийн тухай хуулийг мөрдөж, хуулийн хүрээнд үйл ажиллагаа явуулсан болохыг албан ёсоор мэдэгдэж байна. Холбогдох заалт, тайлбартай танилцана уу.

Эх сурвалж: Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн сонгуулийн тухай xууль http://www.legalinfo.mn/law/details/8910?lawid=8910
8.2. Ээлжит сонгуулийн санал авах өдөр нь сонгуулийн жилийн зургадугаар сарын сүүлийн хагасын аль нэг ажлын өдөр байна.
(Тайлбар: УИХ-аас энэ өдрийг 2013.06.26-ны өдөр гэж тогтсон)
8.4. Монгол Улсын дипломат төлөөлөгчийн газар байрладаг гадаад улсад байгаа сонгуулийн эрх бүхий иргэд /цаашид “гадаад улсад байгаа иргэд” гэх/-ээс санал авах өдрийг Улсын Их Хурал тогтоох бөгөөд уг санал авах өдөр нь гурав хүртэл өдөр байж болно.
(Тайлбар: Энэ өдрийг 2013.06.14 - 16-ны өдөр гэж тогтсон)
33.6. Аливаа этгээд санал авах өдөр хүртэлх долоо хоногийн хугацаанд нам, нэр дэвшигчдийн талаар санал асуулга явуулах, энэ төрлийн мэдээллийг бүх төрлийн мэдээллийн хэрэгсэл ашиглан нийтлэх, тараахыг хориглоно.
(Тайлбар: 1. Бид сонгуулийн өмнө бус харин сонгуулийн ҮЕЭР санал асуулга хийсэн тул дээрх заалт бидэнд хамаарахгүй. Энэ заалт нь зөвхөн САНАЛ АВАХ ӨДӨР ХҮРТЭЛХ ДОЛОО ХОНОГИЙН хугацааг заасан. 2. EXIT POLL судалгааны дүнг бид Монгол Улсын нутаг дэвсгэрт явагдаж буй сонгуулиас долоо хоногийн өмнө буюу 2013.06.19-ны өдрөөс өмнө зарлаж буй тул хуулийн заалтыг огт зөрчөөгүй болно)

Exit poll гэж юу вэ?

EXIT POLL нь сонгогчийг сонгуулийн хэсгийн хороонд саналаа өгөөд ГАРЧ ИРСЭН ДАРУЙД "Та аль нам/нэр дэвшигчийн төлөө саналаа өгсөн бэ?" гэсэн ганц асуулт бүхий санал асуулгын хуудас бөглүүлж, битүүмжилсэн хайрцаганд хүлээж авдаг маш энгийн горимтой, гадаадын олон оронд түгээмэл судалгаа юм. Энэхүү судалгаанд оролцогчид зөвхөн цаасан дээр сонгосон нам, нэр дэвшигчээ дугуйлах бөгөөд өөр нэмэлт мэдээллээ өгөх шаардлагагүй байдаг. EXIT POLL судалгаа нь бодит мэдээлэлд анализ хийж, хувь хүний мэдээллийн нууцлалыг чанд баримталдагаараа онцлог.

Нэмэлт мэдээлэл: 

Мэдээллийн анхны эх сурвалж: http://www.facebook.com/ElectionMN

2012 оны УИХ-ын сонгуулийн үеэр Гадаадад суугаа Монголчуудын дунд хийсэн EXIT POLL судалгааны дүн ба албан ёсны сонгуулийн дүнгийн харьцуулалт:
http://www.sainbayar.com/2013/06/2012-exit-poll.html

6.14.2013

2012 оны УИХ-ын сонгуулийн үеэр Гадаадад суугаа Монголчуудын дунд хийсэн EXIT POLL судалгааны дүн ба харьцуулалт


УИХ-ын 2012 оны сонгуулиар гадаадад суугаа Монголчууд анх удаа сонгуульд саналаа өгөх эрхээр хангагдсан юм. Монгол улсын 39 дипломат төлөөлөгчийн газарт 2012.05.11-нээс 30-ны өдрийг дуустал гадаадад суугаа 4,320 иргэн саналаа өгөхөөр бүртгүүлснээс Сонгуулийн Ерөнхий Хороо 4,276 иргэний сонгуульд оролцох эрхийг баталгаажуулжээ.

Санал хураалтын ажиллагаа 39 салбар комисст, тухайн орнуудын цагаар 2012.06.10-ны өдрийн 07.00-20.00 цагийн хооронд явагдаж, эцсийн байдлаар нийт 2,779 сонгогч өөрийн дэмжиж буй нам эвслийн төлөө саналаа өгсөн нь анх бүртгүүлсэн сонгогчдын 65% болсон байна.

Бид Сонгох Эрхтэй клуб нь сонгуулийн өдөр буюу 2012.06.10-нд Монгол улсын иргэд хамгийн ихээр төвлөрсөн Вашингтон, Сан-Франциско, Сөүл, Лондон, Токио хотуудад сонгууль өгөхөөр бүртгүүлсэн нийт 711 сонгогчоос RANDOM SAMPLING aргачлалаар 249 сонгогчийг түүвэрлэн (нийт сонгогчдын 9%) санал асуулга хийж Монголын анхны EXIT POLL судалгааг амжилттай хийсэн билээ.

Бид Сонгох Эрхтэй клубээс EXIT POLL cудалгааны дүнг 2012.06.13-ны өдөр өөрийн вэб хуудсаар дамжуулж интернэт орчинд танилцуулсан нь олон нийтийн дунд ихээхэн дуулиан тарьжээ. Гэхдээ энэхүү судалгаа нь Монгол улсын газар нутагт амьдарч буй нийт иргэдийн сонгуулийн дүнг илэрхийлэх, таамаглахыг зориогүй, харин бидний сонгосон зорилтот бүлэг буюу гадаадад суугаа Монгол улсын иргэдийн санал өгч буй байдал, хандлагын тухай судалгаа байж ирснийг цохон тэмдэглэх нь зүй.

Энэхүү судалгааг явуулахад Монгол туургатны Цахим Өртөө Сүлжээ (1999), Америкийн Монголчуудын Даяар Монгол Сонин (2002), Сан Франциско дахь Замдаан сэтгүүл (2002), Вашингтон дахь Монгол Соёлын Төв (2004) болон Их Британи, Герман, Япон, Герман, Солонгос дахь Монголчуудын холбоо, нийгэмлэгийн идэвхитэн гишүүд, оюутан залуус идэвхитэй оролцсон байна.

Exit poll гэж юу вэ?

EXIT POLL нь сонгогчийг сонгуулийн хэсгийн хороонд саналаа өгөөд ГАРЧ ИРСЭН ДАРУЙД "Та аль нам/нэр дэвшигчийн төлөө саналаа өгсөн бэ?" гэсэн ганц асуулт бүхий санал асуулгын хуудас бөглүүлж, битүүмжилсэн хайрцаганд хүлээж авдаг маш энгийн горимтой, гадаадын олон оронд түгээмэл судалгаа юм. Энэхүү судалгаанд оролцогчид зөвхөн цаасан дээр сонгосон нам, нэр дэвшигчээ дугуйлах бөгөөд өөр нэмэлт мэдээллээ өгөх шаардлагагүй байдаг. EXIT POLL судалгаа нь бодит мэдээлэлд анализ хийж, хувь хүний мэдээллийн нууцлалыг чанд баримталдагаараа онцлог.

Ингээд та бүхэнд 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн үеэр Гадаадад суугаа Монголчуудын дунд хийсэн EXIT POLL судалгааны дүн ба харьцуулалтыг танилцуулж буйг хүлээн авна уу.

Бид Сонгох Эрхтэй клуб
www.facebook.com/ElectionMN
www.twitter.com/ElectionM
www.youtube.com/ElectionMN

• СЕХ Гадаад улсад байгаа иргэдийг сонгуульд оролцуулах, тэдний саналыг авах ажлыг анх удаа зохион байгуулав: http://www.gec.gov.mn/details/435
• Гадаадад байгаа монголчууд саналаа өгч дууслаа: http://songuuli.news.mn/content/110751.shtml
• Гадаадад байгаа 2777 монгол иргэн саналаа өглөө: http://ipost.mn/news/read/1169
• EXIT POLL судалгааны дүн зарлагдлаа:
http://www.dayarmongol.com/index.php/stories/news-stories/mongolia/7357-exit-poll-6
http://www.sainbayar.com/2012/06/exit-poll_14.html
• Exit Poll of Diaspora Voters (in English): http://blogs.ubc.ca/mongolia/2012/exit-poll-of-diaspora-voters/
• Эрхүүгийнхэн тэргүүлж, Парис “баян ходоод” болов: http://songuuli.news.mn/content/110709.shtml

6.12.2013

Гадаадын 34 оронд, 6494 Монгол иргэд сонгуульдаа бүртгүүлжээ

Өнөөдрийн байдлаар (2013.06.12) гадаадын 34 оронд, 6494 Монгол иргэд сонгуульдаа бүртгүүлжээ. Та бүхний маань дуу хоолой, оролцоо Монгол төрийг "тогтоох", "томилоход" нэн чухал. Доорх зургуудыг FACEBOOK, ТWITTER -ийнхээ арын дэвсгэр зураг, танилцуулга зурагтаа ашиглаарай. Бусдыгаа уриалж, манлайлаарай! Баярлалаа.