8.22.2009

G-Mobile-ийн зориглол ба Бизнесийн ёс зүй

Блогтоо юм бичих зав байхгүй байгаа ч энэ удаад бүр бичихгүй өнгөрөхийн арга алга. Оройн зоогны дараа 2 шил шар айраг ууснаа ч нуугаад яахав. Би гэж хүн яг л Цэнддоо зохиолчийн егөөдсөнчлэн сонингийн гарчиг л уншдаг билээ. Энэ 7 хоногт өөрийн favorite Ал Пачиногийн 30 жилд 4 дэх удаагаа өгсөн ярилцлага (Ларри Кинг), олон жил маршал Чойбалсангийн туслах хийсэн Шагдарсүрэн гуайн өгсөн сонирхолтой ярилцлага (гэхдээ сэтгүүлч нь маш муу асуулт тавьсан байлаа, чухамдаа маршал Чойбалсангийн тухай асууж болох олон асуултыг орхигдуулсан - ерөнхийдөө Монголын "сэтгүүлчийн ажил хийж буй хүмүүсийн" үнэн нүүр царай! Монголд маш цөөн сайн сэтгүүлч бий. Ядаж байхад тэд юм бичихгүй байна л даа. Тэд яг энэ мөчид аль нэг оронд хөх эсвэл цагаан захтны ажил хийж байх магадлал өндөр, яг л бусад мэргэжилтнүүдийн адил), Д.Нямаа гуайн бичсэн аугаа Д.Нацагдорж, гэргий Пагмадулам нарын эмгэнэлт, нулимс унагам дурлалын түүх гэсэн цөөн хэдэн нийтлэл, ярилцлагыг олзуурхан уншсан юм байна.

Харин өдөр тутамдаа эх орны эдийн засгийг тодорхойлох Оюу толгойгоос бусад асуудлаар сонин уншилгүй маш уджээ. Удах ч гэж дээ, Монголд хамгийн сайн гэж боддог ч харамсалтай нь хэвлэгдэхээ больж буй "Цаг төр" (Newsweek-г жишиг болгодог юм шиг санагддаг) , цөөн хувь зарагддаг "Үндэстний тойм" (TIme-сэтгүүлийг жишиг болгодог?) -г л голчлон уншдаг. Өөр олигтой сэтгүүл ховор шүү, энэ жанрт бол. Өдрийн сонин, Өнөөдөр сонинг байнга цүнхэлж явдаг ч хүн хүлээх бас өөр нэг үеэс бусад үед бараг уншиж амждаггүй. Бусдыг нь нэтээс эсвэл ажлын шугамаар захиалдаг Time, Forbes, Business week (гайгүй үнээр дистрибюшн хийдэг Монголын нэг компани бий, хаяг нь хэрэгтэй бол хэлээрэй), болон имэйлээр уншдаг Google alerts, news.mn, dayarmongol.com-г хааяа хэсч Цахим өртөө сүлжээний анд нараасаа үлдсэн мэдээллээ авдаг. Гэхдээ нэг мэдээний гарчиг залхуу-сонин-уншигч намайг мэдээг бүтнээр нь уншихад хүргээд болсонгүй. Энэ бол Монголын томоохон утасны оператор 3 компаниуд нийлж, бараг дэлхийн утсан харилцааны бизнест огт гарч байгаагүй business ethics - бизнесийн ёс зүйгүй үйлдлийг их л бахархангуй хийсэн тухай мэдээ!

Toвчдоо news.mn дээр сурвалжлагч Ж.Нямсүрэн ингэж бичжээ:
"Үүрэн телефоны үндэсний оператор “Жи-Мобайл” компанийн хэрэглэгчид наймдугаар сарын 18-19-нд шилжих шөнө “Мобиком”, “Скайтел”, “Юнител” компанийн хэрэглэгчид рүү яриа хийх боломжгүй болжээ. Ямар ч тайлбар мэдээлэл өгөлгүйгээр ийнхүү шийдвэр гаргасан нь олон мянган хэрэглэгчдийн бухимдлыг төрүүлээд байгаа юм. “Мобиком”, “Скайтел”, “Юнител” зэрэг үүрэн телефоны оператор компаниуд “Жи-Мобайл” компанийг Монголын цахилгаан холбоо, Төмөр замын холбоо, Иргэний нисэхийн холбоо, Төрийн холбоог нэгтгэн хоорондоо 0 төгрөгөөр ярих боломж олгосныг эсэргүүцэж, ийнхүү тус компанийн хэрэглэгчдийг өөрсдийн сүлжээнд хамрагдах утсанд холбогдож, ярих эрхийг хаасан бололтой."
Тийм ээ. Жи-Мобайл аливаа гэрээ контрактыг үл хайхран буруу алхам хийсэн байх эсэхийг би мэдэхгүй, бас үгүйсгэхгүй. Ямартаа ч хөндлөнгөөс дүгнэхэд тэд зах зээлийн хуулиар "энэ нь бололцоотой зүйл" хэмээн үзэж утасны төлбөрт барууны иргэдээс илүү өндөр төлбөр төлдөг Монгол хэрэглэгчидэд competitive-өрсөлдөхүйц сайн, хямд үйлчилгээ үзүүлж эхэлсэн нь өрсөлдөгч 3 операторын гэдэнг хөдөлгөжээ. Гэдэн хөдөлсөн 3 маань олон нийтэд ямар ч анхааруулга хийлгүйгээр (нууцаар гэсэн үг) 2 сая хэрэглэгчийн эрхэнд ичгүүр сонжуургүй шууд л халдлаа. Тэд өчигдөр Өнөөдөр сонинд хэвлүүлсэн мэдэгдлээ 7 хоногийн өмнө сонинд тавихгүй яав аа? Тасалсан хойноо мэдэгдэл хийж хэрэглэгчдийг доромжилж байгаа нь одоо "сонгодог aлхам" юм уу? Жи-Мобайлын хэд хоногийн бизнес, нэр хүндэд халдахын тулд Жи-Мобайлын 200,000 хэрэглэгчийг тоодоггүй юм аа гэхэд Мобиком хэрэглэдэг, гэхдээ Жи-Мобайлын утас хэрэглэдэг найз, ах дүү, бизнес харилцагчтайгаа харьцах гэсэн миний, таны эрхийг хаадаг нь ямар учиртай вэ? Өөр арга замаар шийдэх бололцоогүй байсан гэж үү? Энэ хооронд гадаадаас Монгол руу business call хийж байсан мянга мянган харилцагч нар ямар байдалд орох вэ? Монголын ард иргэдийн ахуй амьдрал, эдийн засагт tangible болон intangible loss, хэр их хөнөөл учруулж буйгаа ухамсарлахгүй байна гэж үү? Эх орны зах зээлийн эргэлт, үйлчилгээний соёл, техникийн дэвшлийг тэргүүлж яваа үүрэн телефоны операторууд наад захын бизнес ёс зүйгүй, ийм бүдүүлэг алхам хийснээрээ өөрсдийнхөө бизнесийн нэр хүндийг уландаа гишгэж чадлаа.

Утасны төлбөрийг багасгах түмэн бололцоо байдаг ч Харилцаа холбооны зохицуулах хорооноос болоод бид үнээ буулгаж чаддаггүй маягийн юм ярьдаг утасны операторын компаний нөхдүүд нэгнийгээ үнээ буулгахад нийлж байгаад boycott хийж байгаа нь үнэхээр инээдэмтэй санагдаж байна. Миний үе үе сэжиглэн боддогоор Жи-Мобайл нь Америкийн Sprint-ийг дууриадаг л даа (маркетинг, брэндинг тал дээр). Sprint-ийг олон жил хэрэглэсэн миний бие тэдний үйлчилгээг сайн мэднэ. Sprint -ийн хэрэглэгчид хоорондоо үнэгүй ярьдаг. Ажлын өдрүүдэд орой 7-оос өглөөний 7 хүртэл мөн хагас бүтэн сайнд хаашаа ч хамаагүй үнэгүй ярьдаг. За Александр Грэхэм Беллийг төрүүлсэн (well, Scotland -аас ирсэн цагаач мөн ч тэр бол Америкийн бүтээгдэхүүн, яг л олон зуун ухаантнуудын адил тэрбээр чухам тэнд л нээлтээ хийх бололцоог олсон юм) Америкийн үүрэн утасны компаниуд хоорондоо өрсөлдсөөр байгаад ийм ийм үйлчилгээтэй болсон нь ойлгомжтой. Гэтэл энэ чигийн алхамыг түрүүлж, зориглож хийсэн нь Жи-Мобайл. Тэд гол нь "утасны үнэ маш хямд байж болно" гэдгийг тунхагласан нь том ололт. Гэтэл хэрэглэгчид биднийг Мобиком, Скайтел, Юнител нар арай л их дээрэлхэж байна.

Бодвол энэ компаниудад зориулсан тоглоомын дүрэм буюу тэр баталсан журам гээч нь байдаг л биз. Гэхдээ л тоглоомын дүрэм их ойлгомжгүй (G-Mobile ойлгохгүй байх хэмжээний), эсвэл үнэхээр "хөгийн" учраас G-Mobile ийм алхам хийжээ. G-Mobile-ийг буруутгахдаа тэд сүлжээний ачааллыг хэт нэмэгдүүлж, доголдол учруулна гэсэн бүр маш тэнэг гэмээр тайлбар хийсэн нь асуудлыг бүр хөгжилтэй болгож байгаа юм. Тэд бусдын (Монголын цахилгаан холбоо, Төмөр замын холбоо, Иргэний нисэхийн холбоо, Төрийн холбоо) даацад санаа зовох хэн бэ? Үйлчилгээний даацыг шаардлага гарвал нэмэгдүүлдэг, эрэлт-нийлүүлэлтийн зарчмаар.

Гэтэл энэ 3 операторыг буруутгаад гайхаш бараад сууж байтал G-Mobile зөрүүлээд бас л их харалган гэмээр мэдэгдэл хийжээ. Тэд "гадны хөрөнгө оруулалттай" гэх мэтээр нөгөө 3-аа "муулж" байх юм. Аливаа улсын хууль тогтоомжын дагуу ү/а эрхэлж буй бол гадны дотны гэж алагчилахгүй байх нь наад захын бизнесийн ёс зүй. Тэр дотоодын үйлдвэрлэл г.м асуудал нь төрийн хар хайрцагны бодлогод байдаг л юм байгаа биз, гэхдээ үүнийг аливаа институт олон нийтэд ингэж ярьж хэлэх нь олон улсын хэмжээнд Монгол улсын нэр төрийг гутаасан, ирээдүйн гадны хөрөнгө оруулагчдын бөөлжисийг төрүүлмээр үг болжээ. Энэ үгийг хэрэглэгчид, масс хэлсэн бол өөр хэрэг, харин бизнесийн байгууллага шууд "aрьс өнгөөр ялгаварлан гадуурхах" үзлээр хандаж эхэлж байгаа нь үнэхээр ичмээр хэрэг боллоо. Ер нь монголчууд бид хамгийн их racist хүмүүс байх шүү.

За үнэндээ, Монголын бизнесийн салбарт олон сайхан мэргэжилтнүүдийг бэлтгэж, бизнесийн салбарт ч татвар төлөлтийг ч тэргүүлж буй, зарчимчаараа дэлхийд гайхагдсан Япон школаар хөгжсөн Мобикомын (татвар төлөлтөөр ГОК-ийн дараа Монголд 2-т ордог, гэхдээ хувьцааны 40% нь Монголын, үлдсэн нь Японы 3 компанид.) удирдлага ийм алсын хараагүй алхам хийж байгаад маш их гайхахын зэрэгцээ урам хугарлаа. Уучлаарай, анд найзууд минь, бид болоогүй юм байна! Бид бизнесийн зах зухаас л суралцаж буй хүмүүс юм гэдгийг Мобиком, Скайтел, Юнителийн үйлдэл шууд нотолж өглөө. Нотолж, энэ фактыг дахин ойлгуулж өгсөнд баярлалаа! Ер нь тэр Баабар гуайн "үе өөрчлөгдөж байж...." гэдэг онол үнэн болох нь алхам тутамд батлагдаад байна. Бизнесийн ёс зүй гэснээс MCS Coca Cola-ийн ундаан дотор хүн үхсэн тухай мэдээ цацсан явдал, энэ мэтийн мессежийг уухайн тас цааш нь тараагаад байгаа энгийн хүмүүс, TV chat гэж гэмт хэргийн уул уурхай (ТВ-ийг танилцья булан, хүн захиалгаар хороолгох зарын талбар болгож байгаадаа зарим ТВ-үүд та нар ичээч! Ердөө мессеж тутмын 120 төгрөгийн ашгийн төлөө та нар Монгол хүний амийг солихдоо санаа зовохгүй байна гэж үү? Аль хэдийнэ сольчихлоо шүү дээ.), мессенжерээр бие биеэ хорлох гэсэн компаний ажилтнууд аа! Бизнес этик гэж юм мэддэггүй юм бол ядаж хүн чанар гэж зүйлийг мэдмээрсэн? Сүүлд дэлгэрээд буй spam message, ер нь cyber-etiquette-ийн талаар дараа тусад нь бичимз. Бизнес этикт суралцацгаая, элэг нэгтнүүд ээ...

....Монголын хөгжил жамаараа л явж байгаа. Монгол хүний хөгжил, бизнесийн хөгжил ч гэсэн. Гэхдээ бид өөрсдөөс шалтгаалах зүйлс дээр алдаа хийж баймааргүй байна. Өөрчлөлтөд хугацаа ордог юм байна гэдгийг ойлгосон, гэхдээ хичээвэл түргэтгэж бас болдог...

15 comments:

blessing_tara said...

Ихэд дэмжин толгой дохин, алга ташин гарав.

Erin M.Tulgat said...

Minii huvid mun adil 3 Operatoriin hiisen alham mash ih egduutsel toruulsen.

sanakae said...

Энэ ёстой муухай юм болсон. Тэгээд нөгөө хэд нь ч хэрэглэчидээсээ уучлал гуйх тэнхэлгүй өөрсдийн зөв гээд гүрийгээд байдаг "новш" зан гаргаж байдаг. Хэлэх ч үг байхгүй.

М.Огоо said...

Сайхан бичлэг болжээ. Тэр Жи Мобайлын үндэсний гэдэг мэдэгдэл бас их тэнэг санагдсан шүү.

xvv said...

Баярлалаа, ухаарлаа :D lumino-оос иш татав. Зарим зүйл дээр гайхаж байсан зүйлсийнхээ хариуг олж авлаа. Маш сайхан бичжээ.

ganga said...

Баабар гуайн "үе өөрчлөгдөж байж...." гэдэг онол үнэн шүү. Та нарын үеийн боловсролтой, юм үзэж нүд тайлсан, далайцтай сэтгэдэг залуус улс орноо авч явах цаг хурдан ирээсэй билээ.

Anonymous said...

Bichleg ihed taalagdlaa. Eroos mongolchuudiin biznes havtgaidaa iim mayagtai l baigaa bolov uu.

deegii said...

Mongold business hiih shudraga orchin burdeegui neg tom ilrel boloh shig bolloo!! Iim baidliig taslan zogsooj, business hiih hun nge burt ijil orchin burduulehgui bol, business buruu goldriloor yavj, ergeed niigemdee ugoh ugooj, ur dagavar ni buruugaar ergeh ni oilgomjtoi!!! Buh yumiig heden bayachuud gartaa avaad, shin sorgog businesuudiig zavsartaa oruulahgui gesen mayagaar yavbal ene maani business dicatotshpip ch gedeg yum mash buruu daranguilala bolj eregne gesen ug baiha!! Tur zasag ni ch gesen iimerhuu uildliig hayanj, horij baih estoi biz dee!!! Mobicomiig Saihanbileg ni ch bil uuu remklemdaad basian sanagdaj baina, turiin terguud ni tegej jijigreh utgagui yum baigaan. Ugtaa bol tegeed Eronhiilogch ni, Eronhii saida ch gesen reklamd toglood irevel ineedtei biz dee!!!

Anonymous said...

Yagaad klubiin gishuun Erdenechuluun!
Bidnii denduu hultsengui,teneg, eh oronch bish,uhamsargui baidalaas bolzh bid öörsdöö mash yaduu amidarch baigaagaa hezee oilgoh yum be?Öörsdiinhöö hen negniig hiizh buteehed möngö olohod n horsozh miniih l bish bol gezh nuraah horloh zhizhig sanaanaasaa bolzh undesnii buyu bidnii ah duusiin kompaniud yalanguya uildwerlegch nar ar araasaa dampuurch baigaag haraad haramsdag hun baina uu?
G-Mobile kompani hedhen hunii yum bish shuu dee!
Mongol hun bayzhiwal ergeed höröngöö Mongoldoo oruulna.
Tsaashdaa ene yanzaaraa gadaadiinhniig demzhisen ööriinhniigee doosh n tatsan baidlaaraa baih awaas ulam bur doroitozh yaduurch eh orondoo bugd gadaaduudiin bool boloh tsag oirtozh baigaa shuu!Dotoodiin höröngö oruulagch nar gantshan yunaas aidag gezh ta buhen boddog we?
Mongolchuud n demzhih uguigees l hamgiin ih aidag.
Olon dotoodiin höröngö oruulagch nar tsöhörsön hohirson shuu!G-Mobile aa demzhitsgeeye!
Ah duu naraa!
Mongol hun bur bayazhaasai!

Anonymous said...

www.yagaad.org
Har uhaanaar bodohod neg biznest huch uzezh baigaa kompaniud nuutsaar tohirch neg kompaniig holboltiig taslana gedeg maani shudarga bus örsöldööniig zohitsuulah huuli ch biluu ter zuiliig zörchööd baigaa yum bish uu!
Iim zuiliig ingeed l öngöröönö.
Tsaaduul n ulam dawraad l tolgoi deer garch shees aldana.Uneheer bachimdahgui baihiin arga alga.Ondoo ulsad bol ed nariig hashirtal n torgozh eswel haagaad hayazh baigaa daa!

enkhe said...

Manai kompaniud mass-iig, gadaadiin busad ornii jishig, market economy gej yer ni yamar baidag, tsever orsoldodoon gej yu baidiig meddeggui gej boddog uchir (tiim bailgahiig ch orolddog) iimerhuu baidlaar humuusee "deerelhej" baina l daa.

US-d ireed minii harj baigaa zuil bol "choloot ediin zasag"-iin baij boloh hamgiin liberal helberiig harj baina. Toriin oroltsoo bol barag baihgui dee, ihenhdee bol ugui. German shig "socialist" orond baisan biden shig humuust bol zarim yum ehleed bas het zadgai met sanagdana. Odoo l harin Barak Obama yadaj eruul mendiin salbart baga zereg zohitsuulalt hiiye, niit hun amiin 30% hurtel huvi ni daatgalgui baigaag arai hyamd ulsiin daatgaliin kompanid hamruulay (Germanii system) gej oroldood tun hund eserguutseltei tulgarch baigaa. Auto industry-g avrah "cash for clunkers" hotolbor, nurahaa shahsan real estate, home morgage-iig sergeehiin tuld hiigdej baiaga ulsiin hotolboruud geed tsoon hediig es tootsvol ulsiin oroltsoo ediin zasagt baga, tsever orsoldoonoor business ni yavdag yum baina.

Mongol dahi business dahi toriin oroltsoo herees hetersen. Gmobile-iin 9868 gesen dugaaraar bid Mongol ruu yarij, duudlaga huleen avdag baisan bol "...Hariltsaa holboonii zohitsuulah gazar gej neg gadaad yarianii erhiig "harmaandaa hiij" tuugeer damjulj tuntiitlee bayajij baigaa heden tushmeduudiin gaigaar internet holboogoor uls damnan yarih erh haagdsan" gej bi oilgoson (sain medehgui yumniihaa tuhai olon yum burmaargui baina, ger buliin IT-iin hureelel bolon gadaad dotood dahi IT naizuudiin hamtarsan uzel bol ene)

Minii ajillaj bui kompanii neg ohin kompani Oros, ba huuchin ZHU-iin republic-uud ruu 1 min ni 3-5 cent-eer yaridag kart hiij borluuldag yum baina. Edgeer kart-d Mongol ruu ingej hyamdhan yarih erhiig oruulj boldoggui yumuu gej asuulaa, China India geed oor ornii hyamd rate-uud bas baina l daa. Bolohgui ee, tanai Mongol tushmeduud Mongol ruu oroh yarianii dood une gedgiig togtooson uchir ternees ni baga unetei baih bolomjgui gene. Uchir medeh hunees asuutal bas l nogoo zohitsuulagch mundag tushmed cholootei baih yostoi orts gartsiig "choloogui" bolgoj zah zeeliin hemiig aldagduuldag jishee. Tsaana ni dahiad l nogoo l heden utasnii kartaar orlogo oldog tsoon heden kompanii erh ashig, tedniigee hamgaalsnii toloo avdag tushmediin "nuuts" orlogo gol shaltgaan ni.

Buh yumiig cholootei bolgochihol ene ih zovshoorol zohitsuulalt deer suuj aj amidralaa zohitsuuldag hun amiin 40% ni yaj amidrah bolj bainaa! Orlogo ni haagdaad balrana shuu dee. Uls oron zohitsuulaltguigeer nurna biz dee (Amerik nuraagui harin chig esregeer terguuleed baidaag)


End bi T-Mobile baridag, ihenh mongolchuud bas. 21 tsagaas hoish hoorondoo unegui, hagas buten saind mon buh yaria unegui. Amerikiig bodvol haritsangui toriin oroltsoo ihtei (Mongoltoi haritsuulbal Amerik shir liberal l daa) Germand hurtel ali 2004 ond ali operator bilee dee "weekend unegui" gej zarlaad, busad ni boslogo boykot gargaj baigaagui sanaj baina.

Yer ni ene "Karteliin huuli" gej Mongold baidag yum uu? Tom kompaniud ugsen huivaldaj hereglegch, jijig dund business-iig shahan zailuulahaas sergiidelg yum manaid baina uu? Nogoo heden tom ni bur zov yum hiij baiaga yum shig press conference hiij, shine orsoldogchoo herhen nuhchin darj baigaagaa baharhaltai medegdeed suuj baij bolj baigaa yumuu. Microsoft kompaniig heden udaa orsoldogch "shinekovuud" shuuhed ogloo daranguilaad baina gej?

Tor zasag yum buhend hushuugaa dureh durtai bol yag odoo ene tom kompaniudiinhaa ichgevergui uildliig zogsoomoor yumaa. Mobicom, Skytel-iin Japan, Solongos ezed l choloot zah zeeliin huuliig medehgui baiv gej dee. Mongol ulsiin heregchdee deerelhesen, tedneer daajignasan, zah zeeliin esreg huuli jurmiig meddeg uchir ingej G-Mobile-iig buruutgaj baihgui yu, otherwise ted chin oorsdoo buruu yum hiigeed baiagagaa hamgiin sainaar medej bui humuus shuu de.

Ediin zasgiig ualm bur liberalchlah tal deer tor zasgiin anhaarliig handuulah heregtei baina daa anduud min :-)

baska said...

Ene bolood baigaa asuudal chin Mobicom, Unitel, Skytel, G-Mobile-yn zah zeelee bulaatsaldsan temtsel bish yum noehdoo.

Yoerdoo l gadnyhanii tsusgyi tulaan Mongolyn hariltsaa holboonii zah zeel deer yavagdaj baigaa gej bodoj baina. Ene oersoldoond China yalah yum bol
Mongol uls ediin zasgyn huvid 100% haraat boloh ehlel tavigdahad hergiin gol zangilaa bii yum shuu!

Uchir ni G-Mobile company tonog toehooromjoo 100% ZTE, Chinagaas zeeleer avsan yum. Yndsendee hoerongo oruulaltyn diilenh huvi ni China ter dotroo
ZTE companyh bolno.

ZTE-gyn talaar Internetees 2 eh survallj olsonoo yavuulj baina!
http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5993156.ece
http://attila09.blog.mn/?p=23

Uhaantai eh oronch ulsuud maani tungaan bodno buizaa. Mobicomyn yne-iig Mobicom ooeroo bish hariltsaa holboony zohitsuulah horoo meddeg yum shuudee. URL: http://www.crc.gov.mn

ЗОРИГТ8 said...

Бизнест ёс зүй бол ус агаар...Баярлалаа, чамаас л эмх цэгцтэй мэдээлэл авлаа

ochir said...

sain bichjee. thank you!

Marketer's Dream said...
This comment has been removed by the author.